منو

جراحی تومورهای مغز

جراحی تومورهای مغز با هدف حذف و برداشتن توده غیر طبیعی منجر به کم کردن فشار از روی جمجمه و مغز می شود. علاوه بر حذف تومور که مهم ترین بحث در جراحی تومور مغزی می باشد. شاید این سوال در ذهن شما باشد که تومورها چگونه به وجود می آیند؟

سلول های مغز دائما در حال رشد و تغییر کردن هستند. به این صورت که وقتی سلول ها پیر و آسیب دیده می شوند، از بین رفته و سلول های جدید جای آنها را می گیرند. اما گاهی مواقع به دلیل یک نوع نقص در تقسیم سلولی این فرآیند اشتباه پیش می رود؛ و سلول های پیر و آسیب دیده همچنان باقی می مانند و از بین نمی روند، نتیجه این فرآیند تشکیل سلول ها و توده های اضافی در بافت مغز است؛ که به این توده های غیرطبیعی، تومور مغزی اطلاق می شود. تومورهای مغزی را برحسب شدت آن به دو دسته تومورهای خوش خیم و بدخیم تقسیم می کنند.

اولین موضوع که بعد از ابتلا به تومورهای مغزی، ذهن هر فردی را درگیر خود می کند درمان و جراحی تومورهای مغز است. خوشبختانه امروزه با وجود پیشرفت فناوری پزشکی بسته به نوع تومور و شدت آن، گزینه های درمانی زیادی برای مقابله با انواع تومورها وجود دارد؛ که در این میان جراحی تومورهای مغز، معمول ترین شیوه برای مقابله با اغلب تومور ها می باشد. جراح میتواند تمام یا بخشی از تومورهای مغزی را بدون آسیب زدن به بافت مغز بردارد. در این مقاله به طور مفصل به بررسی و معرفی انواع تومورها، جراحی تومورهای مغز و مراقبت های بعد از جراحی پرداخته ایم.


عمل جراحی خونریزی مغز (قسمت دوم)

جراحی تومورهای مغز چیست؟

مغز توده نرم و اسفنجی است که توسط استخوان جمجمه و مایع مغزی و نخاعی که در فضای بطن های مغز جریان دارد، محافظت می شود. مغز انسان به همراه شبکه ای از اعصاب، پیام ها را از بطن های مغز به دیگر نقاط بدن ارسال می کند. به وسیله همین عصب ها پیام ها و اطلاعات را از دیگر نقاط بدن، جهت بررسی و پاسخ به سمت مغز باز می گرداند. درمان اغلب تومورهای مغزی در وهله اول به کمک جراحی صورت می گیرد. جراحی تومورهای مغز با هدف حذف و برداشتن توده غیر طبیعی منجر به کم کردن فشار از روی جمجمه و مغز می شود. علاوه بر حذف تومور که مهم ترین بحث در جراحی تومورهای مغز می باشد.

اهمیت جراحی تومورهای مغز

این جراحی به دلایل دیگر نیز اهمیت دارد که شامل: تمام این کارها کمتر از یک هزارم ثانیه طول میکشد و همین سرعت عمل در عملکرد مغز است که باعث می شود ما کارهای خود را بدون وقفه و اشکال انجام دهیم. وجود هر نوع ضایعه ای در مغز این عملکرد مغز را با مشکل همراه می سازد. از شایع ترین اختلالات مغزی میتوان به، تومورهای مغزی اشاره کرد. شاید این سوال ذهن شما را درگیر کند که تومورها چگونه سر از مغز ما در آورده و عملکرد مغز ما را با اخلال همراه می سازد؟ برای اینکه این سوال را پاسخ دهیم باید کمی شما را با مکانیسم تقسیم سلولی آشنا نماییم.

سلول های مغز دائما در حال رشد و تکثیر شدن هستند به همین جهت نیاز است سلول هایی که پیر و فرسوده شده اند از بین بروند و سلول های جوان جای آنها را بگیرند. اما در برخی مواقع یک خطا در تقسیم سلولی، این فرآیند را با اختلال همراه می سازد و سبب رشد توده های غیر طبیعی در مغز خواهد شد. نکته بسیار مهمی که در اغلب تومورهای مغزی باید رعایت شود این است که تمام تومورهای مغزی باید سریعا درمان شوند، زیرا این تومورها در یکی از اندام های حساس بدن، یعنی مغز قرار دارند و حتی خوش خیم ترین تومورها نیز ممکن است در کوتاه ترین زمان به بافت مغز آسیب وارد کند.

شایع ترین انواع تومورهای مغزی

تومورهای مغزی را برحسب منشا آن به دو دسته تومورهای اولیه و ثانویه تقسیم می کنند. تومورهای اولیه آن دسته تومورهایی هستند که از خود بافت مغز منشا می گیرند و ممکن است خوش خیم یا بدخیم نیز باشد و تومورهای ثانویه نیز به آن دسته تومورها گفته می شود که از ارگان های بدن به سمت مغز هجوم می آورند این تومورها اغلب بدخیم بوده و امکان رشد سریع و تجمع به دیگر نقاط را دارند.

شایع ترین انواع تومورهای مغزی

تومور مغزی آستروسیتوما

منشا این تومورها، از سلول های ستاره شکل به نام آستروسیت می باشد. درمان این نوع تومورها بسته به درجه و شدت آن متفاوت می باشد برای مثال در مواردی ممکن است تنها جراحی تومور مغز انجام شود و یا در صورتی که تومور از نوع شدید باشد جراحی همراه با دیگر روش های درمانی انجام می گیرد. این تومورها از شایع ترین تومورهای مغزی که براساس شدت تهاجم آن خود به چهار درجه تقسیم می شود که شامل موارد زیر می باشد:

  • آستروسیتومای درجه یک و دو یا گلیوم
  • آستروسیتومای درجه دو یا آستروسیتوما آناپلاستیک
  • آستروسیتومای درجه چهار یا گلیوبلاستوما یا آستروسیتومای بدخیم

تومور مغزی مننژیوم

این نوع تومورها از مننژ یا لایه محافظت کننده مغز و نخاع بوجود می آید. این نوع تومورها عموما خوش خیم بوده و به آرامی رشد می کنند. این تومورها را به راحتی میتوان به کمک جراحی مغز و جراحی تومورهای مغز به درمان آنها پرداخت.

تومور هیپوفیز

این نوع تومورها اغلب خوش خیم هستند؛ اما در اثر رشد بیش از حد ممکن است بسیار مشکل زا بوده و بر بسیاری از عملکردهای بدن تاثیر بدی بگذارد. این تومورها همان طور که از نامش مشخص است از غده هیپوفیز منشا می گیرند.

تومور کرانیوفارنیژیوما

نوعی تومور خوش خیم و غیرسرطانی است که در نزدیکی غده هیپوفیز و هیپوتالاموس رشد می کند. این تومورهای مغزی با وجود غیرسرطانی بودنشان اما با اثر برروی غده های مهم مغز، سبب بروز اختلالات هورمونی در فرد خواهند شد.

تومور مدولوبلاستوما

یکی از شایع ترین تومورها در کودکان، تومور مدولوبلاستوما است که این تومورها از جمله تومورهای خطرناک و بسیار وخیم بوده و از سلول های عصبی منشا می گیرند و تمایل انتشار به دیگر نواحی مغز نیز را دارند. به دلیل تهاجمی بودن این نوع تومورها درمان آن وسیع تر بوده و بیمار پس از انجام جراحی تومورهای مغز نیاز به پرتودرمانی یا شیمی درمانی نیز خواهد داشت.

شایع ترین علائم تومورهای مغزی

علائم تومورهای مغزی زمانی آغاز می شود که توده های غیر طبیعی در مغز بر عصب های مغز فشار آورده و یا آنها نابود کند. و یا در مواردی نیز ممکن است جریان مایع مغزی و نخاعی در داخل مغز با اختلال همراه باشد. البته ناگفته نماند که علائم تومورهای مغزی بسته به شدت و اندازه تومور و محل قرار گیری آن متفاوت می باشد. اما در اغلب افراد حداقل برخی علائم شایع وجود دارد که این علائم عبارتنداز:

سردرد

اصلی ترین و شایع ترین نشانه تومورهای مغزی، سردرد می باشد. البته سردردهای حاصل از تومور کاملا با سردردهای معمولی متفاوت است و اینگونه سردردها اغلب شدید و مداوم بوده و عموما در نیمه های شب و صبح ها بعداز بیدار شدن ظاهر می شود. از دیگر علائم این سردردها که آن را با سردردهای معمولی متمایز کرده است این است که، این سردردها راهی برای مقابله با آنها وجود ندارد و مسکن در درمان سردرد افراد مبتلا به تومور تاثیری ندارد. تنها راه مقابله با سردرد این عزیزان انجام جراحی تومورهای مغز است که جراح با حذف تومور به بهبود سردرد بیماران کمک بسیاری خواهد کرد.

تشنج

تومور سبب تحریک عصب های مغز شده به همین جهت در اکثر مواقع افراد مبتلا به تومور، دچار حملات کنترل نشده ای می شوند که به یکباره تمام بدنشان شروع به حرکات ناگهانی خواهد کرد. این حملات غیرقابل کنترل در اندام ها را تشنج می گویند. به همین جهت اغلب افراد مبتلا به تومور، با اینکه هیچ سابقه ای از تشنج در انها وجود ندارد دچار تشنج های بدون دلیل می شوند. ممکن است بیمار مبتلا به تومور پس از جراحی تومورهای مغز نیز دچار حملات تشنجی شود. پزشک جهت کم کردن یا نابودی این حملات هم قبل و هم بعد از انجام عمل جراحی داروهای ضد تشنجی تجویز خواهد کرد.

از دیگر علائم و نشانه های تومورهای مغزی که به طور حتم فرد را به انجام جراحی تومورهای مغز وادار می کند. عبارتنداز:

  • حالت تهوع و استفراغ
  • اختلال در تعادل و راه رفتن
  • اختلال در صحبت کردن و دیگر حواس پنجگانه
  • اختلال در حافظه
  • بی حسی و خواب رفتگی مداوم در اندام ها

تشخیص تومورهای مغزی

پزشک جهت انتخاب بهترین روش درمانی برای تومورهای مغزی، پس از بررسی علائم و انجام معاینه فیزیکی و پرسیدن برخی سوالات در مورد سابقه خانوادگی ابتلا به تومور، جهت تعیین دقیق نوع تومور و شدت تومور، بیمار را به انجام برخی آزمایشات سوق می دهد، این روش های تشخیصی کمک زیادی هم در تشخیص تومور و هم در انتخاب بهترین نوع جراحی تومور مغزی به جراح خواهد کرد.

روش های تشخیص تومورهای مغزی شامل موارد زیر می باشد:

تصویربرداری سی تی اسکن:

برای انجام این روش از دستگاه اشعه ایکسی که به کامپیوتر متصل است؛ جهت دستیابی به تصویر دقیقتر از مغز استفاده می شود.

تصویربرداری ام آرآی:

جهت عکس برداری دقیق تر معمولا این روش توصیه می شود زیرا به کمک آن می توان نواحی غیرعادی از جمله تومورها را مشاهده نمود. همچنین جراح از تصویربرداری ام آرآی در حین جراحی تومورهای مغز، جهت مشاهده محل دقیق تومور نیز استفاده می نماید.

آنژیوگرام:

این روش به وسیله تزریق ماده رنگی در داخل جریان خون انجام می شود و موجب می شود که رگهای خونی که تومورها از آن تغذیه می کنند؛ به طور کامل مشخص شوند.

نمونه برداری از مایع مغزی و نخاعی:

پزشک جهت بررسی و کشف سلول های سرطانی، اقدام به نمونه برداری از مایع مغزی و نخاعی خواهد کرد که این کار توسط یک سوزن بلند و از ناحیه ستون فقرات انجام میشود.

بیوپسی یا نمونه برداری از تومور:

به برداشتن بخشی کوچکی از بافت تومور جهت بررسی و تشخیص نوع وشدت تومور، بیوپسی یا نمونه برداری می گویند. این روش تشخیص کمی با تهاجم همراه بوده و عموما پس از تشخیص تومور انجام می شود. نمونه برداری از تومور به دو طریق انجام می شود که شامل، نمونه برداری در هنگام جراحی تومورهای مغز و نمونه برداری استریوتاکتیک می باشد.

روشهای جراحی تومورهای مغز

جراحی تومورهای مغز دارای انواع مختلفی است و انتخاب بهترین روش جراحی بستگی به عواملی از قبیل نوع و درجه تومور، مکان قرارگیری تومور در مغز، اندازه تومور، سن و سلامت بیمار خواهد داشت که پزشک پس از بررسی تمام این عوامل و بازگو کردن عوارض احتمالی جراحی برای بیمار، بهترین جراحی تومور مغزی را برای بیمار خود برمی گزیند.

انواع روش های جراحی تومورهای مغز شامل:

جراحی کرانیوتومی یا سوراخ کردن جمجمه (جراحی تومورهای خوش خیم و سطحی)

جراحی کرانیکتومی یا برداشتن بخشی از جمجمه (جراحی تومورهایی که در نزدیکی بطن های مغز قرار دارند)

جراحی آندوسکوپی از طریق بینی (جراحی تومور هیپوفیز)

جراحی آندوسکوپی از طریق جمجمه (جراحی برای تومورهای جمجمه)

جراحی شانت گذاری (تخلیه مایع مغزی و نخاعی)

انجام جراحی تومورهای مغز در حذف و نابودی تومورهای خوش خیم، معمولا به عنوان اولین و آخرین روش درمانی استفاده می شود. اما متاسفانه در درمان تومورهای بدخیم، عمل جراحی به تنهایی کارساز نخواهد بود و به کمک جراحی تومورهای مغزی نمیتوان تومور را به طور کامل حذف کرد و معمولا پس از جراحی مقداری از تومور باقی می ماند که در این صورت استفاده از روش پرتو درمانی و شیمی درمانی ضرورت می یابد.

نحوه و چگونگی انجام جراحی تومورهای مغز

نحوه و روش انجام جراحی تومور مغزی، بسته به نوع و شدت تومور کاملا متفاوت می باشد. اما یکی از معمول ترین جراحی ها که اغلب برای انواع تومورها بکار برده می شود جراحی کرانیوتومی است. جراحی کرانیوتومی یکی از پرکاربردترین و کم تهاجمی ترین روش های جراحی تومورهای مغزی است که این جراحی در چندین مرحله انجام می شود. برای انجام این جراحی، بیمار لازم است که تحت بیهوشی عمومی قرار بگیرد و قبل از بریدن جمجمه، لازم است قسمتی از موهای سر تراشیده شود. همچنین گاهی ممکن است جراح هنگامی که میخواهد تومور را بردارد بیمار را بیهوش نکند و بیمار در حین جراحی کاملا به هوش باشد.

بله شاید برایتان تعجب برانگیز باشد اما جراحی در این حالت بسیارهم می تواند مفید باشد و از بروز آسیب به مغز درحین جراحی پیشگیری کند. جراحی تومورهای مغز در حالت هوشیاری به این صورت می باشد که بیمار در حین جراحی کاملا به هوش بوده و تمام واقع را ملاحظه می کند و در حین عمل نیز از بیمار خواسته می شود که صحبت کند و شروع به شمردن کند و یا یک داستان کوتاه تعرف کند، تمام این حرکات و صحبت کردن ها به جراح کمک می کند که مغز به درستی کار می کند و جراح میتواند، ادامه جراحی خود را ادامه دهد.

انتخاب حالت جراحی تومورهای مغز

انتخاب هر یک از این حالت ها در حین جراحی، بستگی به نظر جراح دارد و اوست که انتخاب می کند از کدام حالت برای بیمار خود استفاده نماید. جراح پس از ایجاد برش و سوراخ کوچکی در جمجمه حالا قادر خواهد بود تومور را بردارد، بعد از برداشتن تومور، حالا نوبت آن رسیده است که محل سوراخ  با تکه ای استخوان و یا دیگر ابزارهای جراحی پوشانده شود. در برخی مواقع جهت تخلیه مایع مغزی ونخاعی، لازم است نوع دیگری از جراحی تومورهای مغزی انجام شود که این جراحی به جراحی شانت گذاری معروف است. جراح با قراردادن یک لوله باریک در بطن مغز و سمت دیگر آن در شکم ، مایع اضافی را از مغز تخلیه می شود.

عوارض جراحی تومورهای مغزی

جراحی تومورهای مغزی همچون دیگر جراحی ها با عوارضی همراه است و ممکن است برخی مشکلات غیرمعمول بعد از جراحی تومور مغزی اتفاق بیفتد.

از شایع ترین عوارض تومورهای مغزی میتوان به سردردهای پس از جراحی - حالت تهوع و استفراغ پس از جراحی تومورهای مغزی - بروز اختلالات بینایی و تاری دید - خونریزی در محل جراحی - ناهنجاری رشد بعد از جراحی تومورهای مغز - اختلال در ترشح هورمون بعد از جراحی تومورهای مغز اشاره کرد.

مراقبت های پس از جراحی تومورهای مغز

جراحی تومورهای مغز جزو سخت ترین جراحی های مغز محسوب می شود. و جراح در طی عمل تمام سعی خود را می کند تا از آسیب به بافت مغز خووداری کنید. به همین جهت بیمار تا مدت ها نیاز به مراقبت و حمایت اطرافیان را دارد که این مراقبت ها در روند بهبود بیماری کمک زیادی خواهد کرد. این مراقبت ها شامل موارد زیر می باشد.

داروها

پزشک جهت پیشگیری از بروز برخی علائم بعد از جراحی تومورهای مغزی، ممکن است داروهایی برای بیمار تجویز نمایید که داروها شامل؛ داروهای استروئید جهت کاهش تورم مغز - داروهای ضد تشنج جهت کنترل حملات تشنجی - داروهایی جهت تخلیه مایع اضافی در مغز می باشد.

برنامه توانبخشی

یکی از مهم ترین برنامه ها پس از انجام جراحی تومورهای مغز، توانبخشی است. زیرا تومورهای مغزی تاثیر بسزایی در کم کردن توانایی فرد و اختلال در انجام کارهای روزمره دارد. برنامه توانبخشی توسط متخصصین و در چندین جلسه انجام می شود.

فیزیوتراپ

یکی از شایع ترین عوارض تومورهای مغزی و جراحی تومورهای مغزی، فلج شدن اندام چه به صورت دائمی و چه به صورت موقتی است، که فیزیوتراپ با ارائه برخی آموزش ها به بیمار کمک می کند تا قدرت و توانایی عضلات را بدست بیاورد.

گفتار درمانی

در صورتی که فرد در تکلم خود دچار اختلال شده باشد؛ گفتاردرمان ها به این افراد کمک می کند تا مشکل خود را در این زمینه حل کنند.

درمانگرهای شغلی

برخی تومورها اثرات مخرب بسیار زیادی برای فرد به همراه دارد. به طوری که بیمار حتی قادر نیست ساده ترین کارهای خود از قبیل، حمام کردن، استفاده از توالت و لباس پوشیدن را انجام دهند. درمانگرها با آموزش صحیح به این افراد، فرد را در انجام کارهای روزمره خود یاری می رساند.

روحیه دادن و حمایت خانواده ها قبل و بعد از جراحی تومورهای مغز

معمولا افرادی که مبتلا به انواع سرطان ها و تومورهای مغزی هستند؛ روحیه بسیار حساسی دارند و امید به زندگی در این افراد بسیار پایین می باشد. نقش خانواده و اطرافیان در مقابله با این طرز فکر بسیار اهمیت دارد و حتی در برخی موارد مراجعه به روانپزشک به منظور روحیه دادن به این بیماران بسیار تاثیر گذار خواهد بود. یا ممکن است برخی بیماران حتی پس از جراحی تومورمغزی و بهبودی نیز این حالت ها در آنها از بین نرفته باشد و مدام در این تفکر باشند که بیماری آنها مجددا عود خواهد کرد. مراقبت و حمایت اطرافیان کمک زیادی به این افراد می کند.

پیگیری سلامتی بیمار پس جراحی تومور مغزی

افرادی که به تومور مغزی مبتلا بوده اند حتی پس از بهبودی کامل و انجام چندین مرحله جراحی تومورهای مغزی، باید همیشه تحت مراقبت و معاینه قرار بگیرند.زیرا امکان عود مجدد و بازگشت تومور، حتی در تومورهای خوش خیم نیز وجود دارد.این معاینات و تحت مراقب بودن باعث می شود چناچه تومور مجددا بروز کرده باشد، زودتر تشخیص داده و درمان شود. معاینه پس از بهبود تومورهای مغزی شامل معاینات فیزیکی و انجام ام آرآی یا سی تی اسکن می باشد.

خطرات جراحی تومورهای مغز

آسیب به بافت های سالم مغز

آسیب به بافت مغز یکی از مشکلات جدی است که میتواند سبب بروز برخی مشکلات در تکلم، تفکر کردن و گاهی مواقع راه رفتن و دیگر اختلالات شود. خوشبختانه این آسیب ها موقتی بوده و مدتی پس از جراحی تومورهای مغز از بین میرود. اما در برخی مواقع این آسیب های مغزی دائمی است که در این صورت به مراجعه به فیزیوتراپ، گفتاردرمان و توان درمان حتمی می باشد.

متورم شدن مغز

تجمع مایع اضافی در مغز و تورم مغز اغلب در اثر انسداد مسیر گردش مایع مغزی نخاعی ایجاد می شود. تورم مغز سبب فشار بر مغز و بروز علائمی از قبیل سردرد و تهوع و استفراغ و تاری دید در فرد خواهد شد. به منظور کاهش فشار درون جمجمه و تورم مغز، بعد از جراحی تومورهای مغزی داروهای استروئیدی تجویز می شود.

عفونت در محل زخم جراحی

پس از جراحی تومورهای مغز، سیستم ایمنی بدن ضعیف شده و احتمال بروز عفونت در بدن بسیار بالا می رود. عفونت زخم حاصل از آلودگی باکتریایی در حین یا پس از جراحی بروز می یابد. این علائم در عرض 5 تا 10 روز پس از جراحی ظاهر می شود. که شامل:

  • بروز چرک و تورم در اطراف زخم
  • تب و افزایش درجه حرارت
  • قرمری و درد در اطراف زخم

انسداد جزئی یا کامل شنت مغزی

یکی دیگر ازعوارض و خطرات شنت گذاری پس از جراحی تومورهای مغزی، بسته شدن و به خوبی کار نکردن شنت می باشد.

عود مجدد تومور بعد از جراحی تومورهای مغزی

هر دو نوع تومور، چه تومورهای مغزی خوش خیم چه تومورهای مغزی بدخیم پس از جراحی تومورهای مغز، امکان عود و بازگشت مجدد آنها وجود دارد. این تومورها غالبا در همان محل قبلی خود ظهور پیدا کرده و همچنین این امکان را دارد که به دیگر نواحی مغز نیز انتشار یابند. در این حالت، درمان و جراحی تومورهای مغزی مجددا باید انجام شود.

جراحی جمجمه جراحی مغز
جدیدترین مقالات جراحی تومورهای مغزی
پرسش های بیماران در مورد جراحی تومورهای مغزی